Chorrahalar avtomobil yo'llarining eng tirband va xavfli qismlaridan biri hisoblanadi. Aksariyat yo'l-transport hodisalari aynan chorrahalarda, haydovchilarning harakatlanish navbatini noto'g'ri baholashi oqibatida yuz beradi. Yangilangan PDD qoidalari 2026 ga muvofiq, haydovchilardan yo'l belgilari, svetofor ishoralari va boshqa harakat qatnashchilarini o'z vaqtida payqash talab etiladi.
Chorrahalarning asosiy turlari
Chorrahalar ikkita katta guruhga bo'linadi:
1. Tartibga solingan chorrahalar
Agar chorrahada svetofor ishlab turgan bo'lsa yoki harakatni tartibga soluvchi (DAN xodimi) boshqarayotgan bo'lsa, bu tartibga solingan chorraha hisoblanadi. Bunday vaziyatda imtiyoz belgilariga ("Asosiy yo'l", "Yo'l bering") e'tibor berilmaydi.
2. Tartibga solinmagan chorrahalar
Agar svetofor yo'q bo'lsa, u ishlamayotgan bo'lsa yoki faqat sariq chiroq miltillab turgan bo'lsa, chorraha tartibga solinmagan hisoblanadi. Bu holatda haydovchilar yo'l belgilari va umumiy qoidalarga bo'ysunishlari shart.
Svetofor va belgilar iyerarxiyasi
Haydovchilikni endi o'rganayotganlarning eng katta xatosi — svetofor yashil chirog'i yonganda ham "Yo'l bering" belgisiga qarab to'xtab turishidir. Yo'l harakatida aniq iyerarxiya mavjud:
- Tartibga soluvchi (Inspektor): Uning ishoralari eng yuqori kuchga ega. Hatto svetofor qizil yonib tursa ham, tartibga soluvchining ruxsat beruvchi ishorasiga bo'ysunish kerak.
- Svetofor ishoralari: Inspektor bo'lmaganda svetoforga qaraladi. Svetofor ishlayotganda imtiyoz belgilari o'z kuchini yo'qotadi.
- Yo'l belgilari: Svetofor ishlamaganda yoki sariq chiroq miltillaganda imtiyoz belgilariga amal qilinadi.
Barcha yo'l harakati qoidalari bo'yicha rasmiy ma'lumotlarni lex.uz portali orqali tekshirish tavsiya etiladi.
"O'ng qo'l qoidasi"
Agar siz svetoforsiz va imtiyoz belgilarisiz chorrahaga kelib qolsangiz (teng ahamiyatli yo'llar kesishmasi), universal "o'ng qo'l qoidasi" ishga tushadi.
Qoidaning mohiyati: Haydovchi o'ng tomondan yaqinlashib kelayotgan transport vositasiga yo'l berishi shart. Agar sizning o'ng tomoningizda avtomobil bo'lmasa, harakatni birinchi bo'lib boshlaysiz.
Chorrahada o'ngga va chapga burilish qoidalari
Burilish manevrlari doimiy diqqatni talab qiladi.
- O'ngga burilish: Manevrni boshlashdan oldin eng o'ng qatorni egallang. Burilish vaqtida piyodalarga va velosipedchilarga yo'l bering.
- Chapga burilish va qayrilish: Eng chap qatorni egallang. Yashil chiroq yonganda chorraha o'rtasiga chiqing va qarama-qarshi yo'nalishdan to'g'riga hamda o'ngga harakatlanayotgan avtomobillarni o'tkazib yuboring. Shundan so'ng manevrni yakunlang.
Tramvay ishtirokidagi chorrahalar
Ko'pgina haydovchilarni chalg'itadigan yana bir omil — tramvay. Qoida: Teng sharoitlarda tramvay doimo relssiz transport vositalaridan imtiyozga ega bo'ladi.
Masalan, siz ham, tramvay ham yashil chiroqda turibsiz. Siz to'g'riga ketmoqchisiz, tramvay esa sizning yo'lingizni kesib o'ngga burilmoqchi. Bu holatda siz to'xtab, tramvayga yo'l berishingiz shart. Ammo, tramvay ikkinchi darajali yo'lda, siz esa asosiy yo'lda bo'lsangiz, birinchi bo'lib siz o'tasiz.
Testdagi eng ko'p xato qilinadigan chorraha savollari
Nazariy imtihonda o'quvchilar eng ko'p xato qiladigan blok aynan shu mavzuga tegishli. Prava test xatolari tahliliga ko'ra, ko'pchilik quyidagi vaziyatlarda chalg'iydi:
- "Asosiy yo'lning yo'nalishi o'zgarishi" tablosi bor chorrahalar. Bu yerda asosiy yo'lda turgan avtomobillar avval o'zaro "o'ng qo'l" qoidasi bo'yicha tarqaladi.
- Qo'shimcha seksiya (strelka) yonganda. Asosiy qizil chiroq bilan birga yashil strelka yonganda, siz u tomonga harakatlanishingiz mumkin, lekin asosiy yashil chiroqda kelayotgan boshqa barcha transportlarga yo'l berishingiz shart.
Yo'l harakati xavfsizligi sohasidagi barcha o'zgarishlarni rasmiy yhxb.uz sayti orqali kuzatib boring.
Xulosa
Chorrahadan o'tish qoidalarini faqat nazariy o'qish bilan o'zlashtirish qiyin, ularni turli xil test holatlarida yechib ko'rish xotirada mustahkam saqlanib qolishini ta'minlaydi.
Haydovchilik guvohnomasi imtihoniga tayyorgarlikni hoziroq boshlang — OsonPrava ilovasiga o'ting va bilimingizni amalda sinab ko'ring!
