Avtomat korobkada prava imtihonini topshirsa bo'ladimi? (2026)
Bugun ko'chadagi yangi avtomobillarning katta qismi avtomat uzatmali. Shuning uchun nomzodlar tez-tez so'raydi: "Avtomat mashinada o'qib, imtihonni ham avtomatda topshirsam bo'ladimi?"
Qisqa javob: yo'q. "B", "C", "D" va tirkamali toifalar bo'yicha amaliy imtihon faqat mexanik uzatmali (qo'lda boshqariladigan korobkali) transport vositasida topshiriladi. Yagona istisno — tibbiy jihatdan cheklovlar bilan haydashga ruxsat berilgan nogironligi bo'lgan shaxslar.
Quyida bu qoidaning qonuniy asosini va istisnolarni tushuntiramiz.
Qonun nima deydi?
Vazirlar Mahkamasining 408-son qarori bilan tasdiqlangan talablarda ikki joyda bu aniq yozilgan:
- Amaliy imtihonlar transmissiyasi (uzatmalar qutisi) mexanik uzatmali bo'lgan transport vositalarida o'tkaziladi, "A1" va "A" toifalari bundan mustasno (2026-yil 30-martdagi 125-son qaror tahririda).
- Xususiy imtihon markazlari uchun Nizomda ham amaliy imtihonlar boshqarishni o'rgatish uchun mo'ljallangan, mexanik uzatmali avtotransport vositalarida o'tkazilishi belgilangan.
Ya'ni imtihon markazi xohlasa ham, "B" toifasi bo'yicha imtihonni avtomat mashinada qabul qila olmaydi.
Qaysi toifalarda avtomat mumkin?
| Toifa | Imtihon transporti |
|---|---|
| "A1" (moped, skuter) | Mexanik bo'lishi shart emas |
| "A" (mototsikl) | Mexanik bo'lishi shart emas |
| "B", "C", "D" | Faqat mexanik uzatmali |
| "BE", "CE", "DE" | Faqat mexanik uzatmali |
| Nogironligi bo'lgan shaxslar | Tibbiy talablarga mos maxsus jihozlangan transport (masalan, avtomat uzatmali, qo'lda boshqariladigan) |
Istisno: nogironligi bo'lgan shaxslar
Nizomning 13-bandiga ko'ra, tibbiy jihatdan tegishli toifadagi transport vositasini cheklovlar bilan boshqarishga ruxsat berilgan nogironligi bo'lgan shaxslardan amaliy imtihon maxsus jihozlangan, shu tibbiy talablarga javob beradigan transport vositasida qabul qilinadi.
Amalda bu qanday ishlaydi:
- Tibbiy ko'rik hal qiladi. 083 shakldagi tibbiy ma'lumotnoma beriladigan tibbiy komissiya nomzodni haydashga yaroqli deb topadi va qanday cheklovlar bilan haydash mumkinligini belgilaydi.
- Transport shu cheklovga moslanadi. Masalan, oyoqlarida nogironligi bo'lgan shaxs uchun bu — avtomat uzatmali yoki qo'l bilan boshqariladigan maxsus moslamalari bor avtomobil.
- O'qish ham alohida dastur bo'yicha. Sog'liqni saqlash muassasalari yengil avtomobil boshqarishga layoqatli deb topgan nogironligi bo'lgan shaxslar maxsus tasdiqlangan o'quv reja asosida tayyorlanadi.
Qanday nogironlik turi va darajasi avtomatda imtihon topshirishga asos bo'lishini nomzodning o'zi emas, tibbiy komissiya belgilaydi. Shuning uchun bu yo'lni rejalashtirayotgan bo'lsangiz, avval tibbiy ko'rikdan o'tib, xulosada qanday cheklovlar ko'rsatilganini aniqlang, so'ng shunday transport vositasi bor avtomaktab va imtihon markazini tanlang.
Eshitish qobiliyati cheklangan nomzodlar esa umumiy dastur bo'yicha, surdotarjimon yordamida o'qiydi va imtihonda ham surdotarjimon ishtirok etishi mumkin.
Nega aynan mexanika?
Toshkent imtihon markazi (yim.uz) bu savolga batafsil javob bergan. Asosiy dalillar:
- Yo'l harakati qoidalarining 150-bandiga ko'ra, boshqarishni o'rgatish uchun mo'ljallangan mexanik transport vositalari "boshqarishni o'rgatish transport vositasi" taniqlik belgisi, o'rgatuvchi uchun ilashish (сцепление) va tormozning qo'shimcha tepkilari hamda qo'shimcha orqani ko'rsatuvchi ko'zgu bilan jihozlanadi.
- Amaliy imtihon transporti ham shu talablarga mos bo'lishi kerak.
Markazning fikricha, imtihon mexanikada bo'lgani uchun o'quv mashg'ulotlari ham mexanik uzatmali mashinada o'tishi kerak.
Amaliy maslahatlar
Avtomaktabni tanlashda so'rang. Amaliy darslar qaysi mashinada o'tishini oldindan aniqlang. Kursni avtomatda o'qib, imtihonda birinchi marta mexanikaga o'tirish — yiqilishning eng oson yo'li.
Ilashish pedali bilan ishlashni mashq qiling. Avtodromdagi mashqlarning ko'pchiligi (estakadada to'xtab, joyidan qo'zg'alish, tor joyda manyovr) aynan ilashishni sezishni talab qiladi. Mashqlar haqida batafsil: Amaliy haydash imtihoni.
Guvohnoma olgach — istalgan korobka. Mexanikada imtihon topshirib olingan guvohnoma bilan avtomat uzatmali avtomobilni ham boshqarasiz.
Birinchi marta rulga o'tirayotgan bo'lsangiz: Birinchi marta haydash bo'yicha maslahatlar.
Nazariy qismga tayyorgarlik
Amaliy imtihonga faqat nazariy imtihondan o'tganlar qo'yiladi: 20 ta savol, 25 daqiqa, kamida 18 ta to'g'ri javob. OsonPrava ilovasida imtihon biletlarini ishlab, har bir savolning izohini o'qishingiz mumkin: https://t.me/osonprava_bot/app
Ko'p beriladigan savollar (FAQ)
1. "B" toifasi bo'yicha imtihonni avtomat mashinada topshirsa bo'ladimi? Yo'q. Amaliy imtihon faqat mexanik uzatmali mashinada o'tkaziladi. Istisno — tibbiy jihatdan cheklovlar bilan haydashga ruxsat berilgan nogironligi bo'lgan shaxslar.
2. Mototsikl ("A") va skuter ("A1") uchun-chi? Bu toifalarda mexanik uzatma talabi yo'q.
3. Oyog'imda nogironlik bor. Imtihonni avtomatda topshira olamanmi? Agar tibbiy komissiya sizni cheklovlar bilan haydashga yaroqli deb topsa, amaliy imtihon sizning tibbiy talablaringizga mos maxsus jihozlangan transportda — masalan, avtomat uzatmali mashinada — qabul qilinadi. Qaror tibbiy xulosaga asoslanadi.
4. Avtomaktab faqat avtomat mashinada o'qitsa nima qilish kerak? Imtihon mexanikada bo'ladi, shuning uchun amaliy mashg'ulotlarni mexanik uzatmali mashinada o'tadigan avtomaktabni tanlash ma'qul.
5. Mexanikada olingan prava bilan avtomat mashina haydasam bo'ladimi? Ha. Guvohnoma toifa bo'yicha beriladi, korobka turi bo'yicha emas.
Manbalar: Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-son qarori — imtihon obyektlarini jihozlash talablarining 11, 13-bandlari, xususiy imtihon markazlari Nizomining 40-bandi, nogironligi bo'lgan shaxslarni tayyorlash haqidagi 3-band (lex.uz); Toshkent imtihon markazining savol-javoblari (yim.uz).
