Автомат коробкада права имтиҳонини топширса бўладими? (2026)
Бугун кўчадаги янги автомобилларнинг катта қисми автомат узатмали. Шунинг учун номзодлар тез-тез сўрайди: «Автомат машинада ўқиб, имтиҳонни ҳам автоматда топширсам бўладими?»
Қисқа жавоб: йўқ. "B", "C", "D" ва тиркамали тоифалар бўйича амалий имтиҳон фақат механик узатмали (қўлда бошқариладиган коробкали) транспорт воситасида топширилади. Ягона истисно — тиббий жиҳатдан чекловлар билан ҳайдашга рухсат берилган ногиронлиги бўлган шахслар.
Қуйида бу қоиданинг қонуний асосини ва истисноларни тушунтирамиз.
Қонун нима дейди?
Вазирлар Маҳкамасининг 408-сон қарори билан тасдиқланган талабларда бу икки жойда аниқ ёзилган:
- Амалий имтиҳонлар трансмиссияси (узатмалар қутиси) механик узатмали бўлган транспорт воситаларида ўтказилади, "A1" ва "A" тоифалари бундан мустасно (2026 йил 30 мартдаги 125-сон қарор таҳририда).
- Хусусий имтиҳон марказлари тўғрисидаги Низомда ҳам амалий имтиҳонлар бошқаришни ўргатиш учун мўлжалланган, механик узатмали автотранспорт воситаларида ўтказилиши белгиланган.
Яъни имтиҳон маркази хоҳласа ҳам, "B" тоифаси бўйича имтиҳонни автомат машинада қабул қила олмайди.
Қайси тоифаларда автомат мумкин?
| Тоифа | Имтиҳон транспорти |
|---|---|
| "A1" (мопед, скутер) | Механик бўлиши шарт эмас |
| "A" (мотоцикл) | Механик бўлиши шарт эмас |
| "B", "C", "D" | Фақат механик узатмали |
| "BE", "CE", "DE" | Фақат механик узатмали |
| Ногиронлиги бўлган шахслар | Тиббий талабларга мос махсус жиҳозланган транспорт (масалан, автомат узатмали, қўлда бошқариладиган) |
Истисно: ногиронлиги бўлган шахслар
Низомнинг 13-бандига кўра, тиббий жиҳатдан тегишли тоифадаги транспорт воситасини чекловлар билан бошқаришга рухсат берилган ногиронлиги бўлган шахслардан амалий имтиҳон махсус жиҳозланган, шу тиббий талабларга жавоб берадиган транспорт воситасида қабул қилинади.
Амалда бу қандай ишлайди:
- Тиббий кўрик ҳал қилади. 083 шаклдаги тиббий маълумотномани берадиган тиббий комиссия номзодни ҳайдашга яроқли деб топади ва қандай чекловлар билан ҳайдаш мумкинлигини белгилайди.
- Транспорт шу чекловга мосланади. Масалан, оёқларида ногиронлиги бўлган шахс учун бу — автомат узатмали ёки қўл билан бошқариладиган махсус мосламалари бор автомобиль.
- Ўқиш ҳам алоҳида дастур бўйича. Соғлиқни сақлаш муассасалари енгил автомобиль бошқаришга лаёқатли деб топган ногиронлиги бўлган шахслар махсус тасдиқланган ўқув режаси асосида тайёрланади.
Қандай ногиронлик тури ва даражаси автоматда имтиҳон топширишга асос бўлишини номзоднинг ўзи эмас, тиббий комиссия белгилайди. Шунинг учун бу йўлни режалаштираётган бўлсангиз, аввал тиббий кўрикдан ўтиб, хулосада қандай чекловлар кўрсатилганини аниқланг, сўнг шундай транспорт воситаси бор автомактаб ва имтиҳон марказини танланг.
Эшитиш қобилияти чекланган номзодлар эса умумий дастур бўйича, сурдотаржимон ёрдамида ўқийди ва имтиҳонда ҳам сурдотаржимон иштирок этиши мумкин.
Нега айнан механика?
Тошкент имтиҳон маркази (yim.uz) бу саволга батафсил жавоб берган. Асосий далиллар:
- Йўл ҳаракати қоидаларининг 150-бандига кўра, бошқаришни ўргатиш учун мўлжалланган механик транспорт воситалари «Бошқаришни ўргатиш транспорт воситаси» таниқлик белгиси, ўргатувчи учун илашиш (сцепление) ва тормознинг қўшимча тепкилари ҳамда қўшимча орқани кўрсатувчи кўзгу билан жиҳозланади.
- Амалий имтиҳон транспорти ҳам шу талабларга мос бўлиши керак.
Марказнинг фикрича, имтиҳон механикада бўлгани учун ўқув машғулотлари ҳам механик узатмали машинада ўтиши керак.
Амалий маслаҳатлар
Автомактабни танлашда сўранг. Амалий дарслар қайси машинада ўтишини олдиндан аниқланг. Курсни автоматда ўқиб, имтиҳонда биринчи марта механикага ўтириш — йиқилишнинг энг осон йўли.
Илашиш педали билан ишлашни машқ қилинг. Автодромдаги машқларнинг кўпчилиги (эстакадада тўхтаб, жойидан қўзғалиш, тор жойда манёвр) айнан илашишни сезишни талаб қилади. Машқлар ҳақида батафсил: Амалий ҳайдаш имтиҳони.
Гувоҳнома олгач — исталган коробка. Механикада имтиҳон топшириб олинган гувоҳнома билан автомат узатмали автомобилни ҳам бошқарасиз.
Биринчи марта рулга ўтираётган бўлсангиз: Биринчи марта ҳайдаш бўйича маслаҳатлар.
Назарий қисмга тайёргарлик
Амалий имтиҳонга фақат назарий имтиҳондан ўтганлар қўйилади: 20 та савол, 25 дақиқа, камида 18 та тўғри жавоб. OsonPrava иловасида имтиҳон билетларини ишлаб, ҳар бир саволнинг изоҳини ўқишингиз мумкин: https://t.me/osonprava_bot/app
Кўп бериладиган саволлар (FAQ)
1. "B" тоифаси бўйича имтиҳонни автомат машинада топширса бўладими? Йўқ. Амалий имтиҳон фақат механик узатмали машинада ўтказилади. Истисно — тиббий жиҳатдан чекловлар билан ҳайдашга рухсат берилган ногиронлиги бўлган шахслар.
2. Мотоцикл ("A") ва скутер ("A1") учун-чи? Бу тоифаларда механик узатма талаби йўқ.
3. Оёғимда ногиронлик бор. Имтиҳонни автоматда топшира оламанми? Агар тиббий комиссия сизни чекловлар билан ҳайдашга яроқли деб топса, амалий имтиҳон сизнинг тиббий талабларингизга мос махсус жиҳозланган транспортда — масалан, автомат узатмали машинада — қабул қилинади. Қарор тиббий хулосага асосланади.
4. Автомактаб фақат автомат машинада ўқитса нима қилиш керак? Имтиҳон механикада бўлади, шунинг учун амалий машғулотлари механик узатмали машинада ўтадиган автомактабни танлаш маъқул.
5. Механикада олинган права билан автомат машина ҳайдасам бўладими? Ҳа. Гувоҳнома тоифа бўйича берилади, коробка тури бўйича эмас.
Манбалар: Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 31 майдаги 408-сон қарори — имтиҳон объектларини жиҳозлаш талабларининг 11, 13-бандлари, хусусий имтиҳон марказлари Низомининг 40-банди, ногиронлиги бўлган шахсларни тайёрлаш ҳақидаги 3-банд (lex.uz); Тошкент имтиҳон марказининг савол-жавоблари (yim.uz).
