Yo'l harakati xavfsizligini ta'minlashda chorrahalarni to'g'ri kesib o'tish eng muhim ko'nikmalardan biridir. Har kuni minglab avtomobillar harakatlanadigan yo'llarda tartibsizlik kelib chiqmasligi uchun svetofor va tartibga soluvchi (GAI xodimi) ishoralarini aniq bilish shart.
Barcha rasmiy qoidalar O'zbekiston Respublikasining lex.uz qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasida tasdiqlangan hujjatlarga hamda yhxb.uz rasmiy ma'lumotlariga asoslanadi. Eng so'nggi o'zgarishlar bilan tanishish uchun PDD qoidalari 2026 maqolamizni o'qib chiqing.
Svetoforning asosiy ranglari va ma'nolari
Svetofor ishoralari butun dunyoda standartlashtirilgan bo'lib, ularni tushunish haydovchilikning alifbosi hisoblanadi:
- Yashil chiroq: Harakatlanishga ruxsat beradi. Yashil chiroq yonib-o'chishni boshlasa, ruxsat etuvchi vaqt tugayotganini bildiradi. Odatda yashil chiroq 3 soniya davomida miltillaydi.
- Sariq chiroq: Harakatlanishni taqiqlaydi (favqulodda to'xtash imkoni bo'lmagan holatlar bundan mustasno). Agar sariq chiroq doimiy miltillab tursa, chorraha tartibga solinmaganligini anglatadi.
- Qizil chiroq: Harakatlanishni qat'iyan taqiqlaydi. Qizil va sariq chiroqning bir vaqtda yonishi ham harakatni taqiqlaydi va tez orada yashil chiroq yonishidan xabar beradi.
Qo'shimcha seksiyali svetoforlar
Testlarda eng ko'p uchraydigan prava test xatolari aynan qo'shimcha seksiyali svetoforlar bilan bog'liq.
Qo'shimcha seksiya (ko'pincha o'ngga yoki chapga ko'rsatuvchi strelka) asosiy svetofor yonida joylashgan bo'ladi:
- Seksiya yoniq, asosiy chiroq yashil: Siz strelka ko'rsatgan yo'nalishda eng yuqori ustunlik bilan harakatlanishingiz mumkin.
- Seksiya yoniq, asosiy chiroq qizil: Siz strelka yo'nalishida harakatlanishingiz mumkin, lekin boshqa yo'nalishlardan kelayotgan transport vositalariga yo'l berishingiz shart.
- Seksiya o'chiq: Strelka yo'nalishiga harakatlanish qat'iyan taqiqlanadi, hatto asosiy chiroq yashil bo'lsa ham.
Tartibga soluvchi ishoralari va ularning ustunligi
Svetofor ishlamay qolganda yoki chorrahada tirbandlik yuzaga kelganda tartibga soluvchi jarayonga aralashadi. Tartibga soluvchining ishoralari svetofor, yo'l belgilari va chiziqlardan ustun turadi.
Tartibga soluvchining uchta asosiy pozitsiyasi:
1. Qo'l yuqoriga ko'tarilgan
Ma'nosi: "Diqqat!" Barcha yo'nalishlardagi transport vositalari va piyodalar harakati taqiqlanadi. Bu svetoforning sariq chirog'i vazifasini bajaradi.
2. Qo'llar yonga uzatilgan yoki tushirilgan
- Old va orqa tomoni: Bu "qizil devor". Harakatlanish taqiqlanadi.
- Yon tomonlari (yelkalari): Bu "yashil yo'lak". To'g'riga va o'ngga harakatlanish mumkin.
3. O'ng qo'l oldinga uzatilgan
Bu eng murakkab pozitsiya:
- Old tomondan kelayotganlar: Faqat o'ngga burilishi mumkin.
- Chap yelka tomonidan kelayotganlar: Barcha yo'nalishlarda harakatlanishi mumkin.
- O'ng yelka va orqa tomondan kelayotganlar: Harakatlanish taqiqlanadi.
Amaliy yodlash usuli ("Yeng qoidasi"): Ruxsat etilgan yo'nalishlar doimo tartibga soluvchining bir yengidan kirib, ikkinchi yengidan chiqib ketish trayektoriyasini takrorlaydi.
Svetofor va tartibga soluvchi bir vaqtda bo'lganda
Testlarda ko'pincha chalg'ituvchi savollar tushadi: rasmda chorraha, yashil svetofor yoniq, lekin tartibga soluvchi orqa tomoni bilan sizga qarab turibdi.
Qaror: To'xtash kerak! Tartibga soluvchining ishorasi mutlaq ustunlikka ega. Hatoki svetofor ruxsat bersa ham, faqat tartibga soluvchining tanasi va qo'l harakatlariga qarab yo'nalish tanlaysiz.
Testdagi svetofor savollarini yechish sirlari
Nazariy testlarni yechishda rasmdagi vaziyatni tez va to'g'ri analiz qilish ko'nikmasi kerak:
- Birinchi qadam: Kim boshlig'ini aniqlang. Tartibga soluvchi bormi? Agar bor, svetofor va belgilarni e'tiborsiz qoldiring.
- Ikkinchi qadam: Imtiyoz belgilarini tekshiring. Svetofor miltillovchi sariq rejimda bo'lsa, chorraha tartibga solinmagan — chorrahadan o'tish qoidalariga amal qiling.
- Uchinchi qadam: Trayektoriyalarni chizing. Chapga burilayotganda qarama-qarshi tomondan kelayotganlarga yo'l bering.
- Maxsus transportlarni unutmang. Ko'k yoki qizil chirog'i yoqilgan tez yordam, o't o'chirish mashinalari boshqalardan oldin o'tish huquqiga ega.
Svetofor va tartibga soluvchi ishoralarini yodlash takroriy amaliyot va vizual xotira orqali shakllanadi. Testlarni qancha ko'p yechsangiz, miyangiz vaziyatni shuncha tez tahlil qilishga o'rganadi.
Imtihonga tayyormisiz? OsonPrava ilovasida hoziroq testlarni yechishni boshlang!
