Йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашда чорраҳаларни тўғри кесиб ўтиш энг муҳим кўникмалардан биридир. Ҳар куни минглаб автомобиллар ҳаракатланадиган йўлларда тартибсизлик келиб чиқмаслиги учун светофор ва тартибга солувчи (ГАИ ходими) ишораларини аниқ билиш шарт.
Барча расмий қоидалар Ўзбекистон Республикасининг lex.uz қонунчилик маълумотлари миллий базасида тасдиқланган ҳужжатларга ҳамда yhxb.uz расмий маълумотларига асосланади. Энг сўнгги ўзгаришлар билан танишиш учун PDD қоидалари 2026 мақоламизни ўқиб чиқинг.
Светофорнинг асосий ранглари ва маънолари
Светофор ишоралари бутун дунёда стандартлаштирилган бўлиб, уларни тушуниш ҳайдовчиликнинг алифбоси ҳисобланади:
- Яшил чироқ: Ҳаракатланишга рухсат беради. Яшил чироқ ёниб-ўчишни бошласа, рухсат этувчи вақт тугаётганини билдиради. Одатда яшил чироқ 3 сония давомида милтиллайди.
- Сариқ чироқ: Ҳаракатланишни тақиқлайди (фавқулодда тўхташ имкони бўлмаган ҳолатлар бундан мустасно). Агар сариқ чироқ доимий милтиллаб турса, чорраҳа тартибга солинмаганлигини англатади.
- Қизил чироқ: Ҳаракатланишни қатъиян тақиқлайди. Қизил ва сариқ чироқнинг бир вақтда ёниши ҳам ҳаракатни тақиқлайди ва тез орада яшил чироқ ёнишидан хабар беради.
Қўшимча секцияли светофорлар
Тестларда энг кўп учрайдиган права тест хатолари айнан қўшимча секцияли светофорлар билан боғлиқ.
Қўшимча секция (кўпинча ўнгга ёки чапга кўрсатувчи стрелка) асосий светофор ёнида жойлашган бўлади:
- Секция ёниқ, асосий чироқ яшил: Сиз стрелка кўрсатган йўналишда энг юқори устунлик билан ҳаракатланишингиз мумкин.
- Секция ёниқ, асосий чироқ қизил: Сиз стрелка йўналишида ҳаракатланишингиз мумкин, лекин бошқа йўналишлардан келаётган транспорт воситаларига йўл беришингиз шарт.
- Секция ўчиқ: Стрелка йўналишига ҳаракатланиш қатъиян тақиқланади, ҳатто асосий чироқ яшил бўлса ҳам.
Тартибга солувчи ишоралари ва уларнинг устунлиги
Светофор ишламай қолганда ёки чорраҳада тирбандлик юзага келганда тартибга солувчи жараёнга аралашади. Тартибга солувчининг ишоралари светофор, йўл белгилари ва чизиқлардан устун туради.
Тартибга солувчининг учта асосий позицияси:
1. Қўл юқорига кўтарилган
Маъноси: "Диққат!" Барча йўналишлардаги транспорт воситалари ва пиёдалар ҳаракати тақиқланади. Бу светофорнинг сариқ чироғи вазифасини бажаради.
2. Қўллар ёнга узатилган ёки туширилган
- Олд ва орқа томони: Бу "қизил девор". Ҳаракатланиш тақиқланади.
- Ён томонлари (елкалари): Бу "яшил йўлак". Тўғрига ва ўнгга ҳаракатланиш мумкин.
3. Ўнг қўл олдинга узатилган
Бу энг мураккаб позиция:
- Олд томондан келаётганлар: Фақат ўнгга бурилиши мумкин.
- Чап елка томондан келаётганлар: Барча йўналишларда ҳаракатланиши мумкин.
- Ўнг елка ва орқа томондан келаётганлар: Ҳаракатланиш тақиқланади.
Амалий ёдлаш усули ("Енг қоидаси"): Рухсат этилган йўналишлар доимо тартибга солувчининг бир енгидан кириб, иккинчи енгидан чиқиб кетиш траекториясини такрорлайди.
Светофор ва тартибга солувчи бир вақтда бўлганда
Тестларда кўпинча чалғитувчи саволлар тушади: расмда чорраҳа, яшил светофор ёниқ, лекин тартибга солувчи орқа томони билан сизга қараб турибди.
Қарор: Тўхташ керак! Тартибга солувчининг ишораси мутлақ устунликка эга. Ҳатоки светофор рухсат берса ҳам, фақат тартибга солувчининг танаси ва қўл ҳаракатларига қараб йўналиш танлайсиз.
Тестдаги светофор саволларини ечиш сирлари
Назарий тестларни ечишда расмдаги вазиятни тез ва тўғри анализ қилиш кўникмаси керак:
- Биринчи қадам: Ким бошлиғини аниқланг. Тартибга солувчи борми? Агар бор, светофор ва белгиларни эътиборсиз қолдиринг.
- Иккинчи қадам: Имтиёз белгиларини текширинг. Светофор милтилловчи сариқ режимда бўлса, чорраҳа тартибга солинмаган — чорраҳадан ўтиш қоидаларига амал қилинг.
- Учинчи қадам: Траекторияларни чизинг. Чапга бурилаётганда қарама-қарши томондан келаётганларга йўл беринг.
- Махсус транспортларни унутманг. Кўк ёки қизил чироғи ёқилган тез ёрдам, ўт ўчириш машиналари бошқалардан олдин ўтиш ҳуқуқига эга.
Светофор ва тартибга солувчи ишораларини ёдлаш такрорий амалиёт ва визуал хотира орқали шаклланади. Тестларни қанча кўп ечсангиз, миянгиз вазиятни шунча тез таҳлил қилишга ўрганади.
Имтиҳонга тайёрмисиз? ОсонПрава иловасида ҳозироқ тестларни ечишни бошланг!
