Мавзуга тўғридан-тўғри ўтамиз. Ўзбекистонда транспорт воситаларини бошқариш ҳуқуқини берувчи ҳайдовчилик гувоҳномалари ўзининг аниқ тоифаларига эга. Ҳар бир тоифа автомобилнинг оғирлиги, йўловчилар сиғими ва тиркама каби техник хусусиятларига қараб белгиланади. Агар сиз рулга ўтирмоқчи бўлсангиз, қонуний ва хавфсиз ҳаракатланиш учун аввало ҳайдовчилик гувоҳномаси тоифалари ҳақида аниқ маълумотга эга бўлишингиз шарт.
Ушбу мақолада A, B, C, D ва анъанавий "E" тоифалари ўртасидаги фарқларни, уларни олиш учун қўйиладиган талабларни ва амалий қоидаларни кўриб чиқамиз.
Асосий тоифалар ва уларнинг фарқлари
Давлат йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати (ДЙҲХХ) ва Lex.uz қонунчилик базасига мувофиқ, Ўзбекистонда ҳайдовчилик тоифалари аниқ стандартларга бўлинган.
A тоифа: Мотоцикллар
"A" тоифаси икки ғилдиракли, двигателининг иш ҳажми 50 куб см дан юқори ёки энг юқори тезлиги соатига 50 км дан ошадиган моторли транспорт воситалари (мотоцикллар, скутерлар) учун мўлжалланган.
- Кимларга берилади: 16 ёшга тўлган шахсларга.
- Ўзига хослиги: Ён тиркамали мотоциклларни бошқариш ҳуқуқини ҳам беради.
B тоифа: Енгил автомобиллар (Энг оммабоп)
"B" тоифаси кундалик ҳаётда энг кўп олинадиган ва қўлланиладиган тоифадир.
- Рухсат этилади: Рухсат этилган тўла вазни 3500 кг дан ошмайдиган ва ҳайдовчи ўриндиғидан ташқари ўриндиқлар сони 8 тадан ошмайдиган транспорт воситалари.
- Тиркама: Рухсат этилган тўла вазни 750 кг дан ошмайдиган тиркамани улаш мумкин.
- Кимларга берилади: 18 ёшга тўлган шахсларга.
- Харажатлар: Автомактабларнинг жорий йилдаги тарифлари билан B тоифа права нархи 2026 мақоласида танишишингиз мумкин.
C тоифа: Юк автомобиллари
Тижорат ва юк ташиш соҳасида ишлашни истаганлар учун "C" тоифаси зарур.
- Рухсат этилади: Рухсат этилган тўла вазни 3500 кг дан ошадиган автомобиллар (Камаз, MAN, Isuzu ва ҳ.к.).
- Кимларга берилади: 18 ёшга тўлган шахсларга.
D тоифа: Автобуслар ва йўловчи ташиш
Бу энг масъулиятли тоифа ҳисобланади.
- Рухсат этилади: Ҳайдовчи ўриндиғидан ташқари ўриндиқлар сони 8 тадан ошадиган транспорт воситалари (автобуслар, микроавтобуслар).
- Кимларга берилади: 21 ёшга тўлган шахсларга.
- Қўшимча талаб: B ёки C тоифасида камида 3 йиллик узлуксиз ҳайдовчилик стажи.
E тоифа (BE, CE, DE): Тиркамали транспорт воситалари
Мустақил "E" тоифаси ҳозирда қўлланилмайди. У асосий тоифаларга қўшимча сифатида берилади.
- BE: "B" тоифадаги автомобил + вазни 750 кг дан оғир тиркама.
- CE: "C" тоифадаги юк машинаси + оғир тиркама ёки ярим тиркама (фура ҳайдовчилари учун).
- DE: Автобуслар + оғир тиркама.
- Талаблар: Тегишли тоифа бўйича камида 1 йиллик тажриба.
Тоифаларни таққослаш жадвали
| Тоифа | Транспорт тури | Ўриндиқлар сони | Рухсат этилган вазни | Ёш талаби | Стаж талаби |
|---|---|---|---|---|---|
| A | Мотоцикллар | 1 | - | 16 ёш | Талаб қилинмайди |
| B | Енгил автомобил | Максимум 8 та | 3500 кг гача | 18 ёш | Талаб қилинмайди |
| C | Юк машинаси | Чекланмаган | 3500 кг дан юқори | 18 ёш | Талаб қилинмайди |
| D | Автобуслар | 8 тадан кўп | - | 21 ёш | 3 йил (B ёки C) |
| CE | Фуралар (Тиркамали) | Юк машинаси қоидаси | 3500 кг+ тиркама | 19 ёш | 1 йил (C тоифада) |
Права олиш жараёни 2026-йилда
Сиз қайси тоифани танлашингиздан қатъи назар, гувоҳнома олиш жараёни маълум бир стандарт босқичлардан иборат. Права олиш тартиби 2026 йилги ҳолатга кўра қуйидагича кечади:
- Тиббий кўрик: Соғлиғингиз ҳақида 083/h шаклидаги маълумотнома оласиз.
- Автомактаб: Лицензияга эга автомактабда назарий ва амалий машғулотларда қатнашасиз.
- ДЙҲХХ имтиҳонлари: Назарий тест ва автодромда амалий ҳайдаш имтиҳони топширилади.
- Ҳужжатни олиш: Имтиҳонлардан муваффақиятли ўтгач, гувоҳномани оласиз. Ариза ҳолатини my.gov.uz портали орқали онлайн кузатиб бориш мумкин.
Муҳим эслатма: Тестга тайёрланиш учун назарий имтиҳон қоидалари билан албатта танишиб чиқинг.
Хулоса
Ҳар бир тоифа аниқ мақсадларга хизмат қилади. Агар сиз фақат ўзингиз ва оилангиз учун машина ҳайдамоқчи бўлсангиз, "B" тоифаси тўлиқ етарли. Агар логистика ёки жамоат транспорти соҳасида ишламоқчи бўлсангиз, "C", "CE" ёки "D" тоифаларини мақсад қилинг.
Имтиҳонларга осон ва самарали тайёргарлик кўриш учун 👉 ОсонПрава иловасидан фойдаланинг.
