Toifa bo'yicha prava olish uchun hujjatlar: to'liq jadval (2026)
Prava olish uchun kerak bo'ladigan hujjatlar hamma uchun bir xil emas. Birinchi marta "B" toifasini olayotgan yigit, tirkama uchun "CE" ochmoqchi bo'lgan yuk mashinasi haydovchisi va huquqdan mahrum qilinib, muddati tugagan haydovchi — har biri o'z ro'yxati bilan imtihon markaziga keladi.
Ushbu maqolada Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-son qarori (2025–2026-yillardagi o'zgartirishlari bilan) hamda Toshkent imtihon markazi (yim.uz) e'lon qilgan jadval asosida har bir holat uchun hujjatlar ro'yxatini bir joyga jamladik.
Umumiy jarayon bilan tanishmoqchi bo'lsangiz: 2026-yilda prava olish tartibi.
Avval asosiy o'zgarish: qog'oz guvohnoma o'rniga elektron tasdiqnoma
Ilgari avtomaktabni bitirgan nomzod imtihon markaziga **"yagona namunadagi guvohnoma"**ni qog'ozda olib borardi. Toshkent imtihon markazining eski jadvalida ham shu hujjat ko'rsatilgan.
2025–2026-yillardagi o'zgarishlardan keyin bu hujjat elektron bo'ldi. Amaliy mashg'ulotlarni to'liq o'tab, avtomaktabdagi baholashdan ijobiy o'tganingizdan so'ng o'quv tashkiloti yagona namunadagi elektron tasdiqnoma shakllantiradi va uni YHXB hamda imtihon markazlariga elektron yuboradi. Imtihonga aynan shu tasdiqnoma asos bo'ladi.
Amalda bu shuni anglatadi:
- Qog'oz guvohnomani olib yurishingiz shart emas — avtomaktab ma'lumotni tizimga o'zi kiritadi.
- Lekin "A" va "B" toifalari uchun amaliy kursni litsenziyali avtomaktabda o'tish majburiy. Nazariyani mustaqil o'rganish mumkin, amaliyotni esa yo'q. Tasdiqnoma bo'lmasa, imtihonga qo'yilmaysiz.
- "A1" toifasi (moped va skuterlar) uchun tasdiqnoma umuman talab qilinmaydi — avtomaktabsiz, to'g'ridan-to'g'ri imtihon topshirish mumkin.
Barcha holatlar uchun umumiy hujjatlar
Qaysi toifa bo'lishidan qat'i nazar, imtihon markaziga quyidagilar kerak bo'ladi:
- Ariza — shaklini imtihon markazi belgilaydi (odatda saytda onlayn to'ldiriladi).
- Pasport yoki ID-karta — yoki shaxsni tasdiqlovchi boshqa rasmiy hujjat.
- 083 shakldagi tibbiy ma'lumotnoma — tegishli toifadagi transport vositasini boshqarishga yaroqlilik haqida. Qanday olinishi haqida: Tibbiy spravka olish tartibi.
Hujjatlarni onlayn ro'yxatdan o'tishda elektron (rasm ko'rinishida) yuklaysiz, imtihon kuni esa asl nusxalarini ko'rsatasiz — ular tekshirilib, o'zingizga qaytariladi.
Quyida har bir holat uchun shu uchta hujjatga qo'shimcha nimalar kerakligini ko'rib chiqamiz.
Holatlar bo'yicha jadval
| Holat | Umumiy hujjatlardan tashqari | Imtihonlar |
|---|---|---|
| "A", "B", "C", "D" toifalarini birinchi marta olish | Avtomaktabdan elektron tasdiqnoma (avtomaktab o'zi yuboradi) | Nazariy + amaliy |
| "A1" toifasi (moped, skuter) | Hech narsa — avtomaktab shart emas | Nazariy + amaliy |
| "BE" va "CE" toifalari | Milliy haydovchilik guvohnomasi + qayta tayyorlash bo'yicha elektron tasdiqnoma | Faqat amaliy |
| 10 yildan ortiq stajli "B"/"C" haydovchisining "BE"/"CE" ga almashtirishi | Milliy haydovchilik guvohnomasi + mehnat daftarchasidan ko'chirma | Nazariy + amaliy |
| "DE" toifasi | Milliy haydovchilik guvohnomasi + qayta tayyorlash bo'yicha elektron tasdiqnoma | Faqat amaliy (bo'g'imli avtobusda) |
| Maxsus ta'lim muassasalari bitiruvchilari | Diplom va o'quv fanlari o'zlashtirilgani haqidagi diplom ilovasi | Nazariy + amaliy |
| Huquqdan mahrum qilingan, muddati tugagan shaxs | Ichki ishlar organining imtihonga yo'llanmasi + to'liq kurs bo'yicha elektron tasdiqnoma | Nazariy (kuchaytirilgan) + amaliy |
| Qayta tayyorgarliksiz "A" yoki "B" toifasini qo'shish | Milliy haydovchilik guvohnomasi | Nazariy + amaliy |
| 12 oydan ko'p haydamagan haydovchi (tashkilotda ishlovchi) | Milliy haydovchilik guvohnomasi + ish beruvchining yo'llanmasi | Nazariy + amaliy |
Endi har bir holatni batafsil tushuntiramiz.
1. "A", "B", "C", "D" toifalarini birinchi marta olish
Bu eng ko'p uchraydigan holat. Umumiy uchta hujjatga avtomaktabdan keladigan elektron tasdiqnoma qo'shiladi.
- "A" va "B": nazariyani o'zingiz o'rganishingiz mumkin, amaliy kurs esa avtomaktabda majburiy.
- "C": avtomaktabda to'liq tayyorgarlik yoki "B"/"D" toifasi bor haydovchilar uchun qayta tayyorlash kursi.
- "D": kamida 3 yil "B" yoki "C" toifasida haydovchilik staji, qayta tayyorlash kursi va nazariy hamda amaliy imtihonlar.
Yosh talablari: "A" — 16 yosh, "B" va "C" — 18 yosh, "D" — 21 yosh.
Toifalarning texnik farqlari haqida: A, B, C, D, E toifa prava farqlari.
2. "A1" toifasi — eng sodda yo'l
2026-yildan joriy etilgan "A1" toifasi (moped va skuterlar) uchun avtomaktabda o'qish shart emas — na nazariy, na amaliy kurs. Nomzod o'zi tayyorlanib, to'g'ridan-to'g'ri imtihonga keladi. Nazariy imtihonda 20 ta savoldan kamida 16 tasiga to'g'ri javob berish kifoya (boshqa toifalarda 18 ta). Agar sizda "A", "B", "C" yoki "D" toifasi bo'lsa, "A1" transportini alohida guvohnomasiz boshqarishingiz mumkin.
3. "BE" va "CE" toifalari (tirkamalar)
Tirkamali transport toifasi alohida "E" sifatida berilmaydi — u asosiy toifaga qo'shimcha bo'ladi. "BE" yoki "CE" olish uchun:
- oxirgi 12 oy davomida tegishli asosiy toifada ("B" yoki "C") haydovchilik staji;
- o'quv tashkilotida qayta tayyorgarlik;
- faqat amaliy imtihon (nazariy imtihon topshirilmaydi).
Batafsil: BE, CE, DE toifasini qanday ochish mumkin.
4. Uzoq stajli haydovchilar uchun "BE"/"CE" ga almashtirish
Uzluksiz haydovchilik mehnat faoliyati 10 yildan ortiq bo'lgan "B" va "C" toifali haydovchilar guvohnomasini "BE" va "CE" toifaga almashtirishi mumkin. Buning uchun mehnat daftarchasidan ko'chirma (bugun — "Elektron mehnat daftarchasi" tizimidan) taqdim etiladi, keyin nazariy va amaliy imtihon topshiriladi.
5. "DE" toifasi
"DE" — avtobusga tirkama yoki bo'g'imli avtobus. "D" toifasiga ega haydovchilardan amaliy imtihon bo'g'imli avtobusda olinadi. Talablar "BE"/"CE" bilan bir xil: 12 oylik staj, qayta tayyorlash, faqat amaliy imtihon.
6. Maxsus ta'lim muassasalari bitiruvchilari
Ayrim oliy ta'lim muassasalari va kasb-hunar kollejlarining ixtisosliklari haydovchilarni tayyorlash dasturidagi fanlarni to'liq o'z ichiga oladi. Shunday yo'nalishni tugatgan va amaliy haydashni o'zlashtirgan bitiruvchilar "B" yoki "B" va "C" toifasi uchun imtihonga avtomaktabsiz kiradi. Ular diplom va diplom ilovasi (o'zlashtirilgan fanlar ro'yxati) nusxasini taqdim etadi.
7. Huquqdan mahrum qilingan shaxslar
2026-yil 1-apreldan bu holat uchun yangi tartib amal qiladi. Ma'muriy jazo muddati tugagach, haydovchi:
- majburiy tibbiy ko'rikdan o'tadi;
- avtomaktabda to'liq kurs (nazariy va amaliy) bo'yicha o'qiydi;
- ichki ishlar organining imtihonga yo'llanmasi bilan imtihonga keladi.
Nazariy imtihon ular uchun og'irroq: 50 ta savol, 45 daqiqa, kamida 46 ta to'g'ri javob. Batafsil: Huquqdan mahrum qilingandan keyin pravani qaytarish.
8. Qayta tayyorgarliksiz "A" yoki "B" toifasini olish
Allaqachon boshqa toifadagi haydovchilik guvohnomasi bo'lgan shaxs ("C", "D", "BE", "CE" yoki "DE") qo'shimcha ravishda "A" yoki "B" toifasini olmoqchi bo'lsa, umumiy hujjatlarga mavjud haydovchilik guvohnomasi qo'shiladi. Toshkent imtihon markazi jadvali bu holat uchun qayta tayyorgarlik talab qilmaydi.
9. 12 oydan ko'p haydamagan haydovchilar
Bu qoida asosan tashkilotlarda ishlaydigan haydovchilarga tegishli. Agar haydovchi 12 oydan ko'p vaqt transport boshqarmagan bo'lsa, ish beruvchi uni nazariy va amaliy imtihonlarga yuboradi. Imtihondan o'tgach, tashkilotda kamida 30 soatlik amaliy stajirovkadan so'ng mustaqil ishlashga ruxsat beriladi. Hujjatlar: umumiy uchtasi, haydovchilik guvohnomasi va ish beruvchining yo'llanmasi.
Imtihondan keyin: sertifikat va prava kartasi
Imtihon markazida nazariy va amaliy imtihonlardan o'tganingizdan so'ng maxsus sertifikat rasmiylashtiriladi. Uning ma'lumotlari ichki ishlar organlari va Davlat xizmatlari markazlariga avtomatik yuboriladi.
Muhim muddat: sertifikat berilgan kundan boshlab bir yil davomida guvohnoma olish uchun asos bo'ladi. Shu muddatda Davlat xizmatlari markazida plastik kartani rasmiylashtirib olishni unutmang. Narxi va arzon yo'li haqida: Prava kartasi narxi.
Nazariy imtihonga qanday tayyorlanish kerak?
Hujjatlar to'liq bo'lsa ham, asosiy sinov — nazariy imtihon. 20 ta savolga 25 daqiqa beriladi, kamida 18 tasiga to'g'ri javob kerak. Nazariy imtihonda yiqilsangiz, amaliyga qo'yilmaysiz.
OsonPrava ilovasida imtihondagi kabi biletlar bilan mashq qilishingiz va har bir savolning izohini o'qishingiz mumkin: https://t.me/osonprava_bot/app
Ko'p beriladigan savollar (FAQ)
1. Avtomaktab guvohnomasini qog'ozda olib borishim kerakmi? Yo'q. Endi o'qishni tugatganlik haqidagi hujjat elektron tasdiqnoma shaklida bo'lib, avtomaktab uni YHXB va imtihon markazlariga o'zi yuboradi. Imtihondan oldin avtomaktabdan ma'lumot tizimga kiritilganini so'rab olish foydali.
2. "B" toifasini avtomaktabsiz olsa bo'ladimi? Yo'q. Nazariyani mustaqil o'rganish mumkin, lekin amaliy kursni litsenziyali avtomaktabda o'tish majburiy. Avtomaktabsiz faqat "A1" toifasini olish mumkin.
3. "CE" uchun nazariy imtihon topshiramanmi? Yo'q. "BE", "CE" va "DE" toifalari uchun qayta tayyorlashdan so'ng faqat amaliy imtihon topshiriladi. Istisno — 10 yildan ortiq stajli haydovchilarning mehnat daftarchasi asosida almashtirishi: u holda nazariy imtihon ham bor.
4. Imtihon sertifikati qancha muddat amal qiladi? Bir yil. Shu muddat ichida Davlat xizmatlari markazida haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish kerak.
5. Rasm (3x4) kerakmi? Odatda yo'q. Davlat xizmatlari markazida joyida suratga olinadi yoki ID-kartadagi rasm ishlatiladi.
Manbalar: Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-maydagi 408-son qarori (lex.uz) va unga 2025-yil 25-oktabrdagi 676-son, 2026-yil 30-martdagi 125-son qarorlar bilan kiritilgan o'zgartirishlar; Toshkent imtihon markazining hujjatlar jadvali va savol-javoblari (yim.uz).
