Тоифа бўйича права олиш учун ҳужжатлар: тўлиқ жадвал (2026)
Права олиш учун керак бўладиган ҳужжатлар ҳамма учун бир хил эмас. Биринчи марта "B" тоифасини олаётган йигит, тиркама учун "CE" очмоқчи бўлган юк машинаси ҳайдовчиси ва ҳуқуқдан маҳрум қилиниб, муддати тугаган ҳайдовчи — ҳар бири ўз рўйхати билан имтиҳон марказига келади.
Ушбу мақолада Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 31 майдаги 408-сон қарори (2025–2026 йиллардаги ўзгартиришлари билан) ҳамда Тошкент имтиҳон маркази (yim.uz) эълон қилган жадвал асосида ҳар бир ҳолат учун ҳужжатлар рўйхатини бир жойга жамладик.
Умумий жараён билан танишмоқчи бўлсангиз: 2026 йилда права олиш тартиби.
Аввал асосий ўзгариш: қоғоз гувоҳнома ўрнига электрон тасдиқнома
Илгари автомактабни битирган номзод имтиҳон марказига **"ягона намунадаги гувоҳнома"**ни қоғозда олиб борарди. Тошкент имтиҳон марказининг эски жадвалида ҳам шу ҳужжат кўрсатилган.
2025–2026 йиллардаги ўзгаришлардан кейин бу ҳужжат электрон бўлди. Амалий машғулотларни тўлиқ ўтаб, автомактабдаги баҳолашдан ижобий ўтганингиздан сўнг ўқув ташкилоти ягона намунадаги электрон тасдиқнома шакллантиради ва уни ЙҲХБ ҳамда имтиҳон марказларига электрон юборади. Имтиҳонга айнан шу тасдиқнома асос бўлади.
Амалда бу шуни англатади:
- Қоғоз гувоҳномани олиб юришингиз шарт эмас — автомактаб маълумотни тизимга ўзи киритади.
- Лекин "A" ва "B" тоифалари учун амалий курсни лицензияли автомактабда ўтиш мажбурий. Назарияни мустақил ўрганиш мумкин, амалиётни эса йўқ. Тасдиқнома бўлмаса, имтиҳонга қўйилмайсиз.
- "A1" тоифаси (мопед ва скутерлар) учун тасдиқнома умуман талаб қилинмайди — автомактабсиз, тўғридан-тўғри имтиҳон топшириш мумкин.
Барча ҳолатлар учун умумий ҳужжатлар
Қайси тоифа бўлишидан қатъи назар, имтиҳон марказига қуйидагилар керак бўлади:
- Ариза — шаклини имтиҳон маркази белгилайди (одатда сайтда онлайн тўлдирилади).
- Паспорт ёки ID-карта — ёки шахсни тасдиқловчи бошқа расмий ҳужжат.
- 083 шаклдаги тиббий маълумотнома — тегишли тоифадаги транспорт воситасини бошқаришга яроқлилик ҳақида. Қандай олиниши ҳақида: Тиббий справка олиш тартиби.
Ҳужжатларни онлайн рўйхатдан ўтишда электрон (расм кўринишида) юклайсиз, имтиҳон куни эса асл нусхаларини кўрсатасиз — улар текширилиб, ўзингизга қайтарилади.
Қуйида ҳар бир ҳолат учун шу учта ҳужжатга қўшимча нималар кераклигини кўриб чиқамиз.
Ҳолатлар бўйича жадвал
| Ҳолат | Умумий ҳужжатлардан ташқари | Имтиҳонлар |
|---|---|---|
| "A", "B", "C", "D" тоифаларини биринчи марта олиш | Автомактабдан электрон тасдиқнома (автомактаб ўзи юборади) | Назарий + амалий |
| "A1" тоифаси (мопед, скутер) | Ҳеч нарса — автомактаб шарт эмас | Назарий + амалий |
| "BE" ва "CE" тоифалари | Миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси + қайта тайёрлаш бўйича электрон тасдиқнома | Фақат амалий |
| 10 йилдан ортиқ стажли "B"/"C" ҳайдовчисининг "BE"/"CE" га алмаштириши | Миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси + меҳнат дафтарчасидан кўчирма | Назарий + амалий |
| "DE" тоифаси | Миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси + қайта тайёрлаш бўйича электрон тасдиқнома | Фақат амалий (бўғимли автобусда) |
| Махсус таълим муассасалари битирувчилари | Диплом ва ўқув фанлари ўзлаштирилгани ҳақидаги диплом иловаси | Назарий + амалий |
| Ҳуқуқдан маҳрум қилинган, муддати тугаган шахс | Ички ишлар органининг имтиҳонга йўлланмаси + тўлиқ курс бўйича электрон тасдиқнома | Назарий (кучайтирилган) + амалий |
| Қайта тайёргарликсиз "A" ёки "B" тоифасини қўшиш | Миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси | Назарий + амалий |
| 12 ойдан кўп ҳайдамаган ҳайдовчи (ташкилотда ишловчи) | Миллий ҳайдовчилик гувоҳномаси + иш берувчининг йўлланмаси | Назарий + амалий |
Энди ҳар бир ҳолатни батафсил тушунтирамиз.
1. "A", "B", "C", "D" тоифаларини биринчи марта олиш
Бу энг кўп учрайдиган ҳолат. Умумий учта ҳужжатга автомактабдан келадиган электрон тасдиқнома қўшилади.
- "A" ва "B": назарияни ўзингиз ўрганишингиз мумкин, амалий курс эса автомактабда мажбурий.
- "C": автомактабда тўлиқ тайёргарлик ёки "B"/"D" тоифаси бор ҳайдовчилар учун қайта тайёрлаш курси.
- "D": камида 3 йил "B" ёки "C" тоифасида ҳайдовчилик стажи, қайта тайёрлаш курси ва назарий ҳамда амалий имтиҳонлар.
Ёш талаблари: "A" — 16 ёш, "B" ва "C" — 18 ёш, "D" — 21 ёш.
Тоифаларнинг техник фарқлари ҳақида: A, B, C, D, E тоифа права фарқлари.
2. "A1" тоифаси — энг содда йўл
2026 йилдан жорий этилган "A1" тоифаси (мопед ва скутерлар) учун автомактабда ўқиш шарт эмас — на назарий, на амалий курс. Номзод ўзи тайёрланиб, тўғридан-тўғри имтиҳонга келади. Назарий имтиҳонда 20 та саволдан камида 16 тасига тўғри жавоб бериш кифоя (бошқа тоифаларда 18 та). Агар сизда "A", "B", "C" ёки "D" тоифаси бўлса, "A1" транспортини алоҳида гувоҳномасиз бошқаришингиз мумкин.
3. "BE" ва "CE" тоифалари (тиркамалар)
Тиркамали транспорт тоифаси алоҳида "E" сифатида берилмайди — у асосий тоифага қўшимча бўлади. "BE" ёки "CE" олиш учун:
- охирги 12 ой давомида тегишли асосий тоифада ("B" ёки "C") ҳайдовчилик стажи;
- ўқув ташкилотида қайта тайёргарлик;
- фақат амалий имтиҳон (назарий имтиҳон топширилмайди).
Батафсил: BE, CE, DE тоифасини қандай очиш мумкин.
4. Узоқ стажли ҳайдовчилар учун "BE"/"CE" га алмаштириш
Узлуксиз ҳайдовчилик меҳнат фаолияти 10 йилдан ортиқ бўлган "B" ва "C" тоифали ҳайдовчилар гувоҳномасини "BE" ва "CE" тоифага алмаштириши мумкин. Бунинг учун меҳнат дафтарчасидан кўчирма (бугун — "Электрон меҳнат дафтарчаси" тизимидан) тақдим этилади, кейин назарий ва амалий имтиҳон топширилади.
5. "DE" тоифаси
"DE" — автобусга тиркама ёки бўғимли автобус. "D" тоифасига эга ҳайдовчилардан амалий имтиҳон бўғимли автобусда олинади. Талаблар "BE"/"CE" билан бир хил: 12 ойлик стаж, қайта тайёрлаш, фақат амалий имтиҳон.
6. Махсус таълим муассасалари битирувчилари
Айрим олий таълим муассасалари ва касб-ҳунар коллежларининг ихтисосликлари ҳайдовчиларни тайёрлаш дастуридаги фанларни тўлиқ ўз ичига олади. Шундай йўналишни тугатган ва амалий ҳайдашни ўзлаштирган битирувчилар "B" ёки "B" ва "C" тоифаси учун имтиҳонга автомактабсиз киради. Улар диплом ва диплом иловаси (ўзлаштирилган фанлар рўйхати) нусхасини тақдим этади.
7. Ҳуқуқдан маҳрум қилинган шахслар
2026 йил 1 апрелдан бу ҳолат учун янги тартиб амал қилади. Маъмурий жазо муддати тугагач, ҳайдовчи:
- мажбурий тиббий кўрикдан ўтади;
- автомактабда тўлиқ курс (назарий ва амалий) бўйича ўқийди;
- ички ишлар органининг имтиҳонга йўлланмаси билан имтиҳонга келади.
Назарий имтиҳон улар учун оғирроқ: 50 та савол, 45 дақиқа, камида 46 та тўғри жавоб. Батафсил: Ҳуқуқдан маҳрум қилингандан кейин правани қайтариш.
8. Қайта тайёргарликсиз "A" ёки "B" тоифасини олиш
Аллақачон бошқа тоифадаги ҳайдовчилик гувоҳномаси бўлган шахс ("C", "D", "BE", "CE" ёки "DE") қўшимча равишда "A" ёки "B" тоифасини олмоқчи бўлса, умумий ҳужжатларга мавжуд ҳайдовчилик гувоҳномаси қўшилади. Тошкент имтиҳон маркази жадвали бу ҳолат учун қайта тайёргарлик талаб қилмайди.
9. 12 ойдан кўп ҳайдамаган ҳайдовчилар
Бу қоида асосан ташкилотларда ишлайдиган ҳайдовчиларга тегишли. Агар ҳайдовчи 12 ойдан кўп вақт транспорт бошқармаган бўлса, иш берувчи уни назарий ва амалий имтиҳонларга юборади. Имтиҳондан ўтгач, ташкилотда камида 30 соатлик амалий стажировкадан сўнг мустақил ишлашга рухсат берилади. Ҳужжатлар: умумий учтаси, ҳайдовчилик гувоҳномаси ва иш берувчининг йўлланмаси.
Имтиҳондан кейин: сертификат ва права картаси
Имтиҳон марказида назарий ва амалий имтиҳонлардан ўтганингиздан сўнг махсус сертификат расмийлаштирилади. Унинг маълумотлари ички ишлар органлари ва Давлат хизматлари марказларига автоматик юборилади.
Муҳим муддат: сертификат берилган кундан бошлаб бир йил давомида гувоҳнома олиш учун асос бўлади. Шу муддатда Давлат хизматлари марказида пластик картани расмийлаштириб олишни унутманг. Нархи ва арзон йўли ҳақида: Права картаси нархи.
Назарий имтиҳонга қандай тайёрланиш керак?
Ҳужжатлар тўлиқ бўлса ҳам, асосий синов — назарий имтиҳон. 20 та саволга 25 дақиқа берилади, камида 18 тасига тўғри жавоб керак. Назарий имтиҳонда йиқилсангиз, амалийга қўйилмайсиз.
OsonPrava иловасида имтиҳондаги каби билетлар билан машқ қилишингиз ва ҳар бир саволнинг изоҳини ўқишингиз мумкин: https://t.me/osonprava_bot/app
Кўп бериладиган саволлар (FAQ)
1. Автомактаб гувоҳномасини қоғозда олиб боришим керакми? Йўқ. Энди ўқишни тугатганлик ҳақидаги ҳужжат электрон тасдиқнома шаклида бўлиб, автомактаб уни ЙҲХБ ва имтиҳон марказларига ўзи юборади. Имтиҳондан олдин автомактабдан маълумот тизимга киритилганини сўраб олиш фойдали.
2. "B" тоифасини автомактабсиз олса бўладими? Йўқ. Назарияни мустақил ўрганиш мумкин, лекин амалий курсни лицензияли автомактабда ўтиш мажбурий. Автомактабсиз фақат "A1" тоифасини олиш мумкин.
3. "CE" учун назарий имтиҳон топширайманми? Йўқ. "BE", "CE" ва "DE" тоифалари учун қайта тайёрлашдан сўнг фақат амалий имтиҳон топширилади. Истисно — 10 йилдан ортиқ стажли ҳайдовчиларнинг меҳнат дафтарчаси асосида алмаштириши: у ҳолда назарий имтиҳон ҳам бор.
4. Имтиҳон сертификати қанча муддат амал қилади? Бир йил. Шу муддат ичида Давлат хизматлари марказида ҳайдовчилик гувоҳномасини расмийлаштириш керак.
5. Расм (3x4) керакми? Одатда йўқ. Давлат хизматлари марказида жойида суратга олинади ёки ID-картадаги расм ишлатилади.
Манбалар: Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 31 майдаги 408-сон қарори (lex.uz) ва унга 2025 йил 25 октябрдаги 676-сон, 2026 йил 30 мартдаги 125-сон қарорлар билан киритилган ўзгартиришлар; Тошкент имтиҳон марказининг ҳужжатлар жадвали ва савол-жавоблари (yim.uz).
