Автомобиль бошқариш нафақат қулайлик, балки катта масъулият ҳамдир. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ҳаракатланаётган ҳар бир шахс PDD қоидалари 2026 асосида ўзининг ҳуқуқларини аниқ билиши ва мажбуриятларини тўлиқ бажариши шарт. Ушбу мақолада қонунчиликка асосланган ҳолда, ҳайдовчилар учун энг керакли ва амалий маълумотларни келтириб ўтамиз.
Ҳайдовчининг асосий ҳуқуқлари
Қонун нафақат мажбуриятларни, балки ҳайдовчининг манфаатларини ҳимоя қилувчи қатор ҳуқуқларни ҳам белгилаб беради. Lex.uz расмий базасида келтирилган Йўл ҳаракати қоидаларига кўра, сиз қуйидаги ҳуқуқларга эгасиз:
1. ЙПХ ходими тўхтатганда
Сизни Йўл-патруль хизмати (ЙПХ) ходими тўхтатганда, дарҳол ваҳимага тушишга ҳожат йўқ. Сиз қуйидагиларни талаб қилишга ҳақлисиз:
- Ўзини таништиришини: ЙПХ ходими сизнинг олдингизга келиб, ўзининг унвони, фамилияси ва исмини айтиб таништириши ҳамда тўхтатиш сабабини аниқ тушунтириши шарт.
- Гувоҳнома талаб қилиш: Агар ходимнинг шахсига шубҳа қилсангиз ёки унинг маълумотларини ёзиб олмоқчи бўлсангиз, ундан хизмат гувоҳномасини очиқ ҳолда кўрсатишини сўрашга тўлиқ ҳақлисиз.
- Қоидабузарлик исботини сўраш: Агар сизга қоидабузарлик содир этганлигингиз айтилса, уни тасдиқловчи далилларни (радарлар, камералар ёзувлари ёки бошқа исботлар) кўрсатишни талаб қилишингиз мумкин.
2. Баённома (протокол) тузиш жараёнида
- Танишиб чиқиш: Тузилган маъмурий баённома билан тўлиқ танишиб чиқиш.
- Эътироз билдириш: Агар ЙПХ ходими ёзган қоидабузарликка қўшилмасангиз, баённомага "Қўшилмайман" (ёки ўз эътирозларингизни) ёзиб имзо чекиш ҳуқуқига эгасиз. Шунингдек, жаримани қонуний тартибда суд ёки юқори турувчи органга шикоят қилиш орқали бекор қилишни сўраш ҳуқуқингиз бор. Ўзингизга нисбатан қандай жарима қўлланилиши мумкинлигини Жарималар жадвали 2026 мақоласида кўриб чиқишингиз мумкин.
3. Маълумот ва ёрдам олиш
- Ходимдан йўналишлар, йўлдаги чекловлар ёки ҳаракатланиш тартиби бўйича маълумот сўраш.
- Ўта зарур ҳолатларда (масалан, ёрдам керак бўлганда) ЙПХ ходимига мурожаат қилиш.
Ҳайдовчининг асосий мажбуриятлари
Ҳуқуқлар билан бир қаторда, ҳайдовчининг қатъий риоя қилиши шарт бўлган мажбуриятлари ҳам мавжуд. Уларни эътиборсиз қолдириш жарималарга, баъзида эса ҳайдовчилик гувоҳномасидан маҳрум бўлишга олиб келади.
1. Ўзи билан олиб юриши шарт бўлган ҳужжатлар
Рулга ўтиришдан олдин доим қуйидаги ҳужжатлар ёнингизда эканлигини текширинг:
- Ҳайдовчилик гувоҳномаси ва талон: Ўзингиз бошқараётган транспорт воситасига мос тушувчи Права категориялари (масалан, енгил машина учун B тоифа).
- Техник паспорт (Қайд этиш гувоҳномаси): Транспорт воситаси кимга тегишли эканлигини тасдиқловчи ҳужжат.
- Ишончнома (доверенность): Агар машина сизнинг номингизда бўлмаса (ижара ёки нотариал ишончнома).
- Суғурта полиси: Мажбурий фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилиш полиси.
Амалий маслаҳат: Ҳозирги кунда ҳужжатларнинг электрон нусхаларини ҳам тақдим этиш мумкин. My.gov.uz орқали ҳайдовчилик гувоҳномаси, техпаспорт ва суғурта полисини электрон тарзда ЙПХ ходимига кўрсатиш қонунан рухсат этилган.
2. Ҳаракат хавфсизлигини таъминлаш
- Техник созлик: Йўлга чиқишдан олдин машинанинг тормоз тизими, руль бошқаруви, фаралар ва ойнатозалагичлар ишлаётганини текшириш.
- Тезлик қоидалари: Барча ҳудудларда белгиланган Тезлик чегараларига қатъий амал қилиш. Турар-жой ҳудудларида, мактаб ва боғчалар олдида тезликни пасайтириш.
- Хавфсизлик камари: Ҳайдовчи ва олд ўриндиқдаги йўловчи хавфсизлик камарини тақиши шарт. Болаларни фақат махсус ўриндиқларда олиб юриш тавсия этилади.
- Маст ҳолатда бошқармаслик: Спиртли ичимликлар, гиёҳванд моддалар ёки таъсир кучига эга дори воситалари остида транспорт бошқариш қатъиян ман этилади.
3. Йўл-транспорт ҳодисаси (ЙТҲ) содир бўлганда
Агар сиз ЙТҲ иштирокчисига айлансангиз, қуйидагиларни қилишингиз шарт:
- Автомобилни дарҳол тўхтатиш ва авария ҳолати чироқларини (аварейка) ёқиш.
- Машина орқасига (ёки олдига) авария тўхташ белгисини ўрнатиш.
- Ҳодиса жойидан ҳеч нарсани силжитмаслик.
- Агар жабрланганлар бўлса, биринчи тез тиббий ёрдам кўрсатиш ва дарҳол 103 рақамига қўнғироқ қилиш.
- ЙПХ ходимларини (102 рақами орқали) чақириш.
ЙПХ ходими билан мулоқот қилиш бўйича амалий тавсиялар
Ҳуқуқ ва мажбуриятларни билиш муҳим, аммо реал вазиятда ўзингизни тўғри тутиш ундан-да муҳимроқ.
| Нималар қилиш керак? | Нималар қилиш мумкин эмас? |
|---|---|
| Хотиржамликни сақланг: Асабий ҳолат ҳеч қачон ечим бермайди. | Овозни кўтарманг: Қонунга зид хатти-ҳаракат қилиш ёки ходимни ҳақоратлаш вазиятни оғирлаштиради. |
| Машинада қолинг: Ходим рухсат бермагунча ёки сўрамагунча машинадан тушиш мажбурий эмас. | Ҳужжатларни узатишда эҳтиёт бўлинг: Ҳужжатлар орасига пул қўйиб бериш (пора таклиф қилиш) жиноий жавобгарликка тортилади. |
| Фактлар билан гапиринг: Ўз эътирозларингизни аниқ, қонун ва қоидаларга асосланган ҳолда билдиринг. | Қочишга уринманг: Тўхташ ишорасига бўйсунмаслик энг оғир қоидабузарликлардан биридир. |
Ҳозирги кунда ўз жарималарингизни мунтазам равишда Yhxb.uz ёки махсус ботлар орқали текшириб боришингиз мақсадга мувофиқ. Вақтида тўланган жарималар учун скидкалар (чегирмалар) мавжудлигини унутманг.
Хулоса ва OsonPrava билан осон ўрганиш
Ҳайдовчи сифатида ўз ҳуқуқларингизни талаб қила олишингиз ва мажбуриятларингизни оғишмай бажаришингиз — сизнинг ва бошқаларнинг йўлдаги хавфсизлигини таъминлайди. Агар сиз эндигина ҳайдовчилик гувоҳномасини олмоқчи бўлсангиз, Права олиш қўлланмаси мақоламизни ўқиб чиқишни тавсия қиламиз.
Йўл ҳаракати қоидалари ва имтиҳон тестларини осон, тез ва қулай тарзда ўрганишни хоҳлайсизми? Амалиётни ҳозирдан бошланг!
👉 OsonPrava иловасига ўтиш — Барча саволлар, тестлар ва қоидалар сизнинг смартфонингизда, Telegram орқали кириш имконияти билан!
