Ҳуқуқдан маҳрум қилингандан кейин правани қайтариш тартиби (2026)
Суд қарори билан транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқидан маҳрум қилинган ҳайдовчи учун энг кўп бериладиган савол: "Муддат тугади — правани қандай қайтариб оламан?"
Жавоб битта жумлада: муддат тугаши ўз-ўзидан ҳуқуқни қайтармайди. Тиббий кўрик, автомактабда курс ва имтиҳонлардан ўтиш керак. 2026 йил 1 апрелдан бу тартиб янгиланди ва анча қатъийлашди. Қуйида уни босқичма-босқич тушунтирамиз.
Маълумотлар Вазирлар Маҳкамасининг 408-сон қарори (2026 йил 30 мартдаги 125-сон қарор билан киритилган ўзгартиришлар билан) ва Тошкент имтиҳон маркази (yim.uz) маълумотларига асосланган.
Асосий қоида: муддатдан қатъи назар — тўлиқ йўл
Низомнинг 37-бандига кўра, ҳуқуқдан маҳрум қилинган шахс маҳрум қилиш муддатидан қатъи назар (3 ой бўладими, 2 йил бўладими), маъмурий жазо муддати тугагандан кейин:
- Мажбурий тиббий кўрикдан ўтади;
- Автомактабда тегишли тоифа бўйича тўлиқ курсда — ҳам назарий, ҳам амалий қисмда — ўқийди;
- Курс тугагач бериладиган электрон тасдиқнома асосида назарий ва амалий имтиҳонларни топширади.
Эътибор беринг: оддий номзодлар учун "A" ва "B" тоифасида назарий дарслар ихтиёрий. Ҳуқуқдан маҳрум қилинганлар учун эса тўлиқ курс мажбурий — назарий қисмни ҳам автомактабда ўқиш керак.
Назарий имтиҳон улар учун оғирроқ
Оддий номзод назарий имтиҳонда 20 та саволга 25 дақиқада жавоб беради ва камида 18 тасини тўғри топиши керак. Ҳуқуқдан маҳрум қилинган шахслар учун 2026 йил 1 апрелдан алоҳида меъёр белгиланган:
| Оддий номзод | Ҳуқуқдан маҳрум қилинган шахс | |
|---|---|---|
| Саволлар сони | 20 та | 50 та |
| Вақт | 25 дақиқа | 45 дақиқа |
| Ўтиш учун | камида 18 та тўғри | камида 46 та тўғри |
| Хатога рухсат | 2 та | 4 та |
50 та саволдан атиги 4 та хато қилиш мумкин. Бу — ҳар бир мавзуни (белгилар, чорраҳалар, қувиб ўтиш, тўхташ қоидалари, биринчи ёрдам) пухта билишни талаб қилади.
Имтиҳон қоидалари ҳақида батафсил: Назарий имтиҳон қоидалари.
Амалий имтиҳон қайси тоифада олинади?
Амалий имтиҳон имтиҳон комиссиясининг қарорига кўра ҳуқуқдан маҳрум қилинган тоифалардан бири бўйича олинади. Агар гувоҳномангизда "D" тоифаси бўлган бўлса, амалий имтиҳон "D" тоифадаги автобусда топширилади.
Амалий имтиҳон автоматлаштирилган автодромда, инсон омилисиз баҳоланади: Амалий ҳайдаш имтиҳони.
Қандай ҳужжатлар керак?
Имтиҳон марказига қуйидагилар тақдим этилади:
- Ариза;
- Паспорт ёки ID-карта;
- 083 шаклдаги тиббий маълумотнома (қандай олинади);
- Ваколатли ички ишлар органининг имтиҳонга йўлланмаси;
- Тўлиқ курсни тугатганлик ҳақидаги электрон тасдиқнома — автомактаб уни тизимга ўзи юборади.
Барча ҳолатлар бўйича ҳужжатлар жадвали: Тоифа бўйича права олиш учун ҳужжатлар.
Босқичма-босқич
- Жазо муддати тугашини кутинг. Муддат тугамасдан курсга ёки имтиҳонга ёзилиш ҳуқуқни қайтармайди.
- Тиббий кўрикдан ўтинг ва 083 маълумотнома олинг.
- Автомактабда тўлиқ курсга ёзилинг (назарий + амалий). Курс тугагач, автомактаб электрон тасдиқномани ЙҲХБ ва имтиҳон марказларига юборади.
- Ички ишлар органидан имтиҳонга йўлланма олинг.
- Имтиҳон марказида рўйхатдан ўтинг — онлайн ёки марказнинг ўзида: Имтиҳонга рўйхатдан ўтиш тартиби.
- Назарий имтиҳон (50 савол, 45 дақиқа, камида 46 та тўғри), кейин амалий имтиҳон.
- Гувоҳномани расмийлаштиринг. Имтиҳонлардан сўнг бериладиган махсус сертификат бир йил давомида Давлат хизматлари марказида (ДХМ) гувоҳномани (ёки унинг дубликатини) расмийлаштириш учун асос бўлади.
Йиқилсангиз нима бўлади?
- Назарий имтиҳон кейинги иш кунида қайта топширилиши мумкин.
- Амалий имтиҳон олдинги уринишдан камида 7 кун ўтгач қайта топширилади.
- Назарий имтиҳоннинг ижобий натижаси 2 ой амал қилади. Шу муддатда амалий имтиҳондан ўтолмасангиз, назарий имтиҳонни қайтадан топширасиз.
Ҳар бир қайта уриниш имтиҳон марказида қўшимча тўлов дегани. Шунинг учун биринчи уринишга яхши тайёрланиш — энг арзон йўл.
Муддатни чўзиб юборманг
Низомнинг 82-бандига кўра, маҳрум қилиш муддати тугаганидан кейин икки йил давомида талаб қилиб олинмаган ҳайдовчилик гувоҳномалари белгиланган тартибда йўқ қилинади. Ҳуқуқни тиклашни узоқ вақтга қолдирманг.
Назарий имтиҳонга қандай тайёрланиш керак?
50 та саволдан 46 тасига тўғри жавоб бериш учун билетларни тасодифан ёдлаш етмайди — қоидаларнинг мантиғини тушуниш керак. OsonPrava иловасида имтиҳон саволларини мавзулар бўйича ишлаб, ҳар бир хатонинг изоҳини ўқишингиз мумкин: https://t.me/osonprava_bot/app
Қоидабузарликлар ва жарималар ҳақида: Жарималар жадвали 2026.
Кўп бериладиган саволлар (FAQ)
1. Маҳрум қилиш муддати қисқа эди (масалан, 6 ой). Барибир автомактабда ўқишим керакми? Ҳа. Қоида маҳрум қилиш муддатидан қатъи назар қўлланилади: тиббий кўрик, автомактабда тўлиқ курс ва иккала имтиҳон.
2. Назарий қисмни мустақил ўргансам бўладими? Ҳуқуқдан маҳрум қилинганлар учун Низом тўлиқ курсни (назарий ва амалий) талаб қилади. Мустақил тайёргарлик қўшимча сифатида фойдали, лекин курснинг ўрнини босмайди.
3. Назарий имтиҳонда нечта савол бўлади? 50 та савол, 45 дақиқа. Камида 46 тасига тўғри жавоб бериш керак.
4. Менинг "B" ва "D" тоифам бор эди. Амалий имтиҳонни қайси машинада топшираман? "D" тоифаси мавжуд бўлган ҳолатларда амалий имтиҳон "D" тоифадаги автобусда олинади.
5. Бу тартиб қачондан амал қилади? Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 30 мартдаги 125-сон қарори билан киритилган ўзгартиришлар 2026 йил 1 апрелдан кучга кирган.
Манбалар: Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 31 майдаги 408-сон қарори, 37, 46, 47, 82-бандлар ва имтиҳонларни тадбиркорлик субъектлари томонидан ўтказиш тартиби тўғрисидаги Низомнинг 16, 17, 31¹-бандлари (lex.uz); Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 30 мартдаги 125-сон қарори (lex.uz); Тошкент имтиҳон маркази (yim.uz).
